در مباحث قبل از روان شناسی رشد از دید والن ، مراحل هیجان پذیری و حسی حرکتی را توضیح دادیم ، در این بخش، مرحله شخصیت گرایی را بیان می کنیم که دارای سه زیر مرحله تضاد و وقفه ، سن لطف و تقلید نقش می باشد .

  • ۵) مرحله شخصیت گرایی ( از سه تا شش سالگی ) :

در این مرحله از روان شناسی رشد از دید والن، شخصیت کودک در نتیجه عوامل گوناگونی ، شکل می گیرد . مسأله اصلی در این مرحله ، برخورداری ” من ” از استقلال بیشتر است ، وجود ، مجزا و ساخته می شود و اثبات خود یا خود ارزنده سازی در او شکل می گیرد . بنابراین ، بین من و دیگری تفکیک به وجود می آید ، به عبارت دیگر، گیرنده های درونی و بیرونی کودک منفک می شوند به همین دلیل ، این مرحله ساخته شدن ” من ” نام دارد . هر چه قدر که سن کودک بالاتر برود ، ” من ” تحکیم یافته تر می شود تا جایی که در بزرگسالی ، هنگام توصیف خود ، از یک مَنِ مجزا و تمایز یافته از دیگران صحبت می کند که دارای ویژگیهای خاص و متمایز از دیگران است .

در حالی که در مراحل قبل ، کودک بین خود و دیگران تمایزی قائل نبود . پیاژه این واژه را تحت عنوان ” خود میان بینی ” توصیف می کند . خود میان بینی در کودک، هنگامی است که ” من ” هنوز تشکیل نشده و او نمی تواند بین خود و دنیای پیرامونش تمایز برقرار کند . به تدریج ، با رشد تحول فرد ، خود میان بینی از بین رفته و جای خود را به ” میان واگرایی ” می دهد . در میان واگرایی ، کودک بین خود و دیگران تفکیک قائل می شود .

در نظریه والن نیز چنین امری صورت می گیرد . ” من ” هنگامی تشکیل می شود که بین فرد و دیگران تمایز به وجود آید . از این پس ، کودک خود را متمایز می نماید و در نتیجه این تمایز ، خود را به انجام امور دیگری مقدم می داند . به این ترتیب ، تقدم به شکل خود ارزنده سازی و اثبات ، خود در وی نشان داده می شود .

در این مرحله ، توجه به زندگی درونی از سر گرفته می شود . در دوره برانگیختگی حرکتی ، توجه کودک به دنیای بیرونی است و دوباره در این دوره ، توجه وی به زندگی درونی معطوف می گردد .

الف ) تضاد و وقفه :

به نظر والن در سه سالگی ، به دلیل رسیدن کودک به خود اثباتی و تشکیل من در وی ، به تدریج ، فعالیتهایی که مبتنی بر نفی ، نه و امتناع است ، در او مشاهده می شود . برای مثال ، لجبازی در سن چهار سالگی ، یک تظاهرات رفتاری است که به وجود می آید . لجبازی یک حالت تضادورزی می باشد و طبیعی است که کودک با عده ای از جمله والدین خود تضادورزی می کند . حالت نفی یا امتناع ، بازخورد طبیعی کودک است و به صورت تضادورزی ، مقابله و تناقض با محیط جلوه گر می شود . در اینجا ، انگیزه کودک به دست آوردن استقلال عمل می باشد . این نخستین بحران شخصیت در کودک است . وی در این زیر مرحله ، خواهان آن است که همه چیز اعضاء را به خود اختصاص بدهد . والدین باید با توجه به تضادورزی کودک ، میدان لازم برای خود ارزنده سازی و خود اثباتی او را در فضای متنوع ایجاد کنند . کودک می تواند ” من ” مستقل خود را نشان بدهد وگرنه ، ما لجبازیهای بیشتری در او مشاهده خواهیم کرد . به همین دلیل ، لجبازی کودک در حدود سه تا چهار سالگی، بهنجار است و لازمه رشد یافتگی او می باشد . چنانچه والدین در برابر تضادورزی کودک بایستد ، ممکن است ، تضادورزی کودک منجربه وقفه گردد .

وقفه، یک نوع بازداری و ایجاد سد در برابر تحول کودک است که منجربه بحران های شخصیتی می شود . به عبارت دیگر ، کودک بین خود اثباتی ، نظر دیگران و دستورالعمل آنها دچار تعارض می شود که ممکن است ، بگوید : ” انجام نمی دهم ؛ ( نه) ” البته این کار به شکل رفتاری ، کلامی یا پرخاشگرانه است .

چنانچه زمینه خود ارزنده سازی در این زیر مرحله ، برای کودک فراهم نشود ، وقفه ایجاد شده، خود را به اشکال مختلف در وهله های بعدی نشان می دهد .

یکی از زمینه های اثبات خود در کودک ، تحقق عمل است ، یعنی کودک بتواند استقلال عمل داشته باشد . ( من این کار را کردم ، یعنی من آن را شروع کردم و به پایان رساندم).

گاهی اوقات ، می توان اثبات خود را شکل داد . برای مثال ، کودک کاردستی خود را نشان می دهد ، اما شبیه به آن چه که باید بشود ، نشده است . در اینجا ، می توان از شکل دهی استفاده نمود . برای مثال ، کودک می گوید : خیلی قشنگه . شبیه چیه ؟ برای مثال ، ماشین . شما در پاسخ می گویید : ” اگه لاستیکهایش گرد باشه ، قشنگ نیست ؟ “

هر چه میزان خود ارزنده سازی کودک بالا برود ، اعتماد به نفس او نیز بالاتر می رود و این مسأله سبب موفقیت کودک می گردد .

ب ) سن لطف یا دلربایی :

در این زیر مرحله رشد از دید والن ، کودک سعی دارد ، دیگران را مجذوب خود سازد و ارزش خود را از چشم دیگری ببیند ؛ در سن لطف ، ” من ” در کودک قویتر می شود و به خاطر خود ، دوست دارد که دارای جاذبه باشد . کودک به دنبال کسب نظر دیگران است و به نظر والن ، عقده ها در این زیر مرحله شکل می گیرند .

لطف بیش از حد به دیگران و ملاحظه آنها ، از خود جوشی کودک سرچشمه می گیرد ، اما همه این کارها ، به منظور جلب توجه و خود ارزشمندسازی است . چنانچه کودک نتواند خود را اثبات کند . این فرایند هم ادامه یابد و زمینه های بهنجار را برای اثبات خود پیدا نکند ، دچار تعارض و نومیدی شده و در او نوعی عقده به وجود می آید .

پاسخ بدهید